# شیلنگ NBR در پمپ پریستالتیک؛ مقایسه با سیلیکون و EPDM با جدول سازگاری شیمیایی

شیلنگ NBR در پمپ پریستالتیک؛ مقایسه با سیلیکون و EPDM

شیلنگ مصرفی مهم‌ترین قطعهٔ قابل مصرف در پمپ پریستالتیک است و جای اشتباه برای صرفه‌جویی ندارد. خیلی از خریدارها اولین بار فقط به قیمت نگاه می‌کنند و بعد از چند هفته می‌بینند شیلنگ باد کرده، ترک خورده یا اصلاً مایع داخلش واکنش داده. دلیلش ساده است: هر لاستیک با هر مایعی سازگار نیست. در این راهنما شیلنگ NBR را با سیلیکون و EPDM مقایسه می‌کنیم و با یک جدول سازگاری شیمیایی نشان می‌دهیم هرکدام برای کدام سیال مناسب است. برای آشنایی با اساس کار پمپ پریستالتیک می‌توانید به ویکی‌پدیا مراجعه کنید.

شاید بپرسید چرا این مقایسه این‌قدر مهم است؟ چون در پمپ پریستالتیک، شیلنگ نه فقط با مایع در تماس است، بلکه غلتک پیوسته آن را فشرده و رها می‌کند. پس ماده باید هم از نظر شیمیایی با سیال سازگار باشد و هم فشار تکراری غلتک را تحمل کند. شکست در هر کدام یعنی نشتی، خرابی پمپ یا حتی خطر برای اپراتور.

شیلنگ NBR یا لاستیک نیتریل چیست

لاستیک نیتریل (NBR) از پلیمریزاسیون بوتادین و اکریلونیتریل به دست می‌آید و نام دیگرش Buna-N است. وجه تمایز اصلی آن مقاومت عالی در برابر روغن‌ها، سوخت‌ها، چربی‌ها و هیدروکربن‌های نفتی است. برای همین در صنایع نفت، گاز، خودرو و هر جایی که با مشتقات نفتی سر و کار دارید، NBR انتخاب استاندارد است.

اما همین ماده نقطه ضعف هم دارد. مقاومت آن در برابر اکسیدکننده‌های قوی، کتون‌ها و استرها کم است و قرارگیری طولانی در معرض ازن هم آن را تخریب می‌کند. پس اگر بخواهید اسید قوی یا حلال کتونی را با شیلنگ NBR پمپ کنید، با باد شدن و تخریب مواد مواجه می‌شوید. برای انتخاب هد مناسب همین پمپ‌ها، هد پمپ پریستالتیک را ببینید.

در پمپ پریستالتیک، NBR انتخابی درست برای انتقال روغن‌ها، مایعات چرب، سوخت و سیالات هیدروکربنی است. برای مثال در دوزینگ مواد روغنی یا انتقال گازوئیل، شیلنگ NBR رفتار پایدارتری نسبت به سیلیکون دارد.

سیلیکون؛ انتخاب محبوب اما محدود

شیلنگ سیلیکونی (VMQ) رایج‌ترین نوع شیلنگ در پمپ‌های آزمایشگاهی و صنایع غذایی و دارویی است. دلیل محبوبیت آن شفافیت، تمیزی، سازگاری با مواد غذایی و محدوده دمایی گسترده است؛ چیزی حدود منفی ۶۰ تا مثبت ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند.

ولی تصور اینکه سیلیکون همه‌کاره است، اشتباه است. مقاومت شیمیایی سیلیکون در برابر روغن‌ها، سوخت‌ها و حلال‌ها ضعیف است و در برابر سایش هم چندان مقاوم نیست. در تماس با روغن، سیلیکون باد می‌کند و نرم می‌شود و به‌سرعت فرسوده می‌شود.

پس قانون ساده این است: اگر سیال شما با مواد غذایی یا دارویی در تماس است، سیلیکون انتخاب اول است؛ اما اگر سیال روغنی یا نفتی است، سراغ NBR بروید.

EPDM؛ کارگر اسید و باز

لاستیک EPDM نقطه قوتش کاملاً با NBR فرق دارد. این ماده در برابر اسیدها، بازها، الکل‌ها، کتون‌ها، آب داغ و ازن و هوا مقاومت عالی دارد. به همین دلیل در تصفیه آب، صنایع شیمیایی و کاربردهایی که با مواد خورنده آب‌پایه سر و کار دارید، انتخاب قدرتمندی است.

مهم‌ترین محدودیت EPDM این است که با روغن‌های نفتی، سوخت‌ها و حلال‌های هیدروکربنی اصلاً سازگار نیست. این مواد EPDM را به سرعت متورم و تخریب می‌کنند. به زبان ساده، EPDM برای سیالات آب‌پایه و خورنده عالی است و برای سیالات نفتی اصلاً مناسب نیست.

این تقابل روغن‌محور بودن NBR و آب‌محور بودن EPDM یکی از مهم‌ترین نکاتی است که در انتخاب شیلنگ باید درست متوجه شوید. انتخاب اشتباه یعنی نشتی و خرابی خیلی زود.

جدول سازگاری شیمیایی سیلیکون، NBR و EPDM

برای جمع‌بندی سریع، جدول زیر نقاط قوت و ضعف هر سه ماده را نشان می‌دهد. این جدول را از منابع معتبر صنعتی جمع کردیم و برای انتخاب اولیه کافی است؛ اما برای سیال خاص خودتان حتماً چارت سازگاری دقیق سازنده را ببینید.

مقاومت شیمیایی با افزایش دما کاهش پیدا می‌کند. پس عدد داخل جدول در دمای محیط معتبر است؛ اگر سیال شما داغ است، حاشیه ایمنی بیشتری در نظر بگیرید و حتماً با سازنده مشورت کنید.

نمونه‌های عملی انتخاب شیلنگ

برای اینکه موضوع شفاف شود، چند مثال واقعی می‌زنم. فرض کنید در یک تصفیه‌خانه می‌خواهید کلر یا سود سوزآور را دوز کنید. اینجا EPDM انتخاب درست است، چون در برابر باز قوی و آب داغ مقاومت عالی دارد. استفاده از شیلنگ NBR در این حالت آن را زود خراب می‌کند.

حالا فرض کنید در یک کارخانه تولید روغن نباتی، ماده چرب را با پمپ پریستالتیک منتقل می‌کنید. اینجا NBR به دلیل مقاومت در برابر چربی و روغن، انتخاب بهتری نسبت به سیلیکون است. سیلیکون در تماس با روغن باد می‌کند و زود از کار می‌افتد. راهنمای کامل انتخاب و نگهداری تیوب پمپ‌ها را در مقالهٔ انتخاب تیوب پریستالتیک بخوانید.

برای کاربردهای آزمایشگاهی که سیال به‌طور متناوب عوض می‌شود و اغلب آب‌پایه است و با مواد غذایی تماس دارد، شیلنگ سیلیکونی همچنان انتخاب همه‌کاره و راحت است، به شرط اینکه سیال روغنی یا حلال قوی نباشد.

چرا سازگاری شیمیایی شیلنگ اهمیت دارد

وقتی شیلنگ با سیال ناسازگار است، چند اتفاق رخ می‌دهد. اول اینکه ماده تورم می‌کند و ابعاد داخلی آن تغییر می‌کند؛ این یعنی دبی پمپ دیگر دقیق نیست. دوم اینکه استحکام شیلنگ کم می‌شود و زیر فشار غلتک زودتر پاره می‌شود. سوم اینکه ذرات جدا شده از شیلنگ وارد سیال می‌شوند که در صنعت دارو و غذا غیرقابل قبول است. چهارم اینکه ایمنی اپراتور به خطر می‌افتد، به‌خصوص وقتی سیال خورنده یا سمی است.

به همین دلیل سازندگان پمپ پریستالتیک جدول سازگاری ویژهٔ شیلنگ پمپ را ارائه می‌دهند؛ جدول سازگاری لوله‌های معمولی که فقط در تماس ایستا با مایع هستند، برای شیلنگ پمپ که تحت فشار و خمش تکراری است قابل استناد نیست. اگر سیال شما با پمپ دوزینگ جابه‌جا می‌شود، راهنمای دوزینگ مواد شیمیایی را هم ببینید.

سوالات متداول

بهترین جنس شیلنگ برای پمپ پریستالتیک چیست؟

هیچ جنس واحدی برای همه کاربردها بهترین نیست. برای سیالات روغنی و نفتی شیلنگ NBR، برای اسید و باز و سیالات آب‌پایه EPDM و برای مواد غذایی و دارویی سیلیکون انتخاب درست است.

آیا شیلنگ EPDM با روغن سازگار است؟

خیر. EPDM با روغن‌های نفتی، سوخت‌ها و حلال‌های هیدروکربنی ناسازگار است و این مواد آن را متورم و تخریب می‌کنند. برای سیالات نفتی باید سراغ شیلنگ NBR بروید.

چرا شیلنگ سیلیکونی با روغن باد می‌کند؟

سیلیکون مقاومت شیمیایی ضعیفی در برابر روغن‌ها و حلال‌ها دارد. مولکول‌های روغن وارد ساختار لاستیک می‌شوند و آن را متورم و نرم و کم‌عمر می‌کنند.

جمع‌بندی و توصیه نهایی

انتخاب بین شیلنگ NBR، سیلیکون و EPDM به سه پرسش ساده برمی‌گردد: سیال شما چیست؟ دمای آن چقدر است؟ با چه موادی در تماس است؟ اگر سیال روغنی یا نفتی است NBR را انتخاب کنید. سیال آب‌پایه، اسیدی یا بازی؟ EPDM گزینه بهتری است. در تماس با غذا یا دارو با سیال ملایم، سیلیکون انتخاب اول است.

برای راهنمای کاملی دربارهٔ انواع هد پمپ‌ها و انتخاب درست آنها، راهنمای خرید هد پمپ پریستالتیک را ببینید. اگر در انتخاب شیلنگ برای سیال خاص خودتان شک دارید، با تیم فنی پارس پی ال سی تماس بگیرید تا بر اساس مشخصات دقیق سیال شما، بهترین گزینه را پیشنهاد دهیم.

بازبینی فنی: تیم پارس پی ال سی